کنکاش

کردپرس – سرویس فرهنگ و هنر: بی گمان بختیار علی یکی از چهره های مطرح و محبوب ادبیات کردی می باشد؛ اما متاسفانه اطلاعات زیادی از زندگی این هنرمند بزرگ کُرد در رسانه ی اینترنتی فارسی زبان موجود نیست. در این یادداشت کوتاه سعی شده با توجه به منابع در دسترس، نگاهی هر چند گذرا به زندگی بختیار علی داشته باشیم؛ بلکه نقطه ی امیدی باشد، تا کسان دیگری که اطلاعات بیشتری از زندگی وی دارند، دست به قلم ببرند و این هنرمند بزرگ کُرد را بیشتر و بیشتر به مخاطبان فارسی زبان معرفی کنند.

نگاهی گذرا به زندگی بختیار علی

بختیار علی، متفکر و نویسنده ی بزرگ کُرد - متولد 1960- در سلیمانیه عراق می باشد. دانشجوی دانشگاه اربیل بوده است و در تظاهرات دانشجویی سال 1983 مورد اثابت گلوله قرار می گیرد و اولین باری که مچ هایش پوسته ی فلزی دستبند را احساس می کنند و خود را پشت میله های زندان می بیند، در همان سال های دانشجویی است. شاید پس از این ماجرا بوده که بختیار علی احساس می کند به فضای آزاد تری برای گذران زندگی و ادامه ی فعالیت های ادبی اش نیاز دارد و این می شود که خاک زادگاهش را با بغضی غریب می بوسد و در آن سال ها سرزمین مادری را وداعی تلخ می گوید. او مدتی در ایران پناهنده می شود و بعد به سوریه و از آنجا به کشور موسیقی و فلسفه –آلمان- می رود و هنوز هم در آلمان زندگی می کند و قلم می زند.

کارنامه ی ادبی

در سال 1992، بختیار علی سی و دو ساله، مجموعه شعر "گناه و کارناوال" را منتشر کرد که توجه برخی را به خود جلب نمود. اما این، آن چیزی نبود که بختیار علی می خواست. پنج سال تمام در غربت نوشت و خط زد و پاره کرد، تا نخستین رمانش به نام "مرگ تک فرزند دوم" را به چاپ رسانید و حاصل پنج سال عرقریزی روح او، توجه بسیاری از منتقدان را به خود جلب کرد. پس از آن در سال 1998 رمان "غروب پروانه" را نوشت که تحسین منتقدان بسیاری را برانگیخت و  در زمان کوتاهی به زبان های زیادی از جمله عربی، آلمانی، انگلیسی، ترکی و.. ترجمه شد.
حالا دیگر نام بختیار علی فراتر از مرزهای کردستان رفته بود. باز هم چهار سال دیگر بر سفیدی کاغذ قلم رقصاند؛ تا در سال 2002 رمان "آخرین انار دنیا" را به چاپ رسانید. رمانی که بختیار علی را صاحب سبک کرد و به عقیده ی بسیاری از منتقدان، مهمترین رمان ادبیات کرد، همین رمان" آخرین انار دنیا" است.
او در سال های بعد، به ترتیب "تلاش در جنگل های فردوس" و "پاسخ در زمان فقدان سوال" را به چاپ رسانید. در سال 2004 مجموعه شعر "ایمان و جنگاورانش" را نوشت. در سال 2005 یک مجموعه مقاله به نام "خواننده ی کشنده" و رمان شاهکار دیگری با نام" شهر موسیقیدان های سفید" به کارنامه ی پربار ادبی خود افزود. و انتشار این رمان به زبان های زنده ی دنیا، در نهایت او را به یک چهره ی جهانی در دنیا تبدیل کرد. همچنین وی در سال 2008 رمان "غزل نویس و باغ های خیال"، در سال 2009 "قصر پرندگان غمگین" در سال 2010 "عمویم جمشید خان" و در سال 2012 رمان "کشتی فرشتگان" را به چاپ رسانیده است و هنوز هم فعالانه و خستگی ناپذیرمشغول نوشتن است. همچنین بختیار علی علاوه بر هشت رمانی که در کارنامه ادبی خود دارد، تعداد 10 مجموعه شعر نیز از او به چاپ رسیده است که به دو مورد آن در بالا اشاره شد.
همچنین در ایران، برخی از آثار بختیار علی از جمله رمان "آخرین انار دنیا" و "شهر موسیقیدان های سفید" و "قصر پرندگان غمگین" توسط مترجمانی چون رضا کریم مجاور، مریوان حلبچه ای، عباس محمودی و آرش سنجابی به فارسی برگرداننده شده اند.

دیدگاه برخی نویسندگان و شاعران، به آثار بختیار علی

شیرکو بی کس، شاعر نامدار کرد در باره ی رمان آخرین انار دنیا و رمان شهر موسیقیدان های سفید می گوید: خدا را سپاس می گویم که پیش از مرگم این آثار را از بختیار علی خواندم.
شمس لنگرودی، شاعر و منتقد ایران در باره رمان آخرین انار دنیا می گوید : بختیارعلی در این اثر همراه و هم‌قدم مردم و در دفاع از حقوق اساسی‌شان می‌نویسد اما نه علیه کسی شعار می‌دهد و نه از قداست توده‌ها می‌گوید. همه‌چیز در دستش جمع می‌شود تا به اثری انسانی، جاودانه و خلاقانه بدل شود. آخرین انار دنیا رمانی عجیب است که در وضعیت عادی می‌توانست تیراژی یک میلیونی در جمعیتی 75 میلیونی داشته باشد.
رضا خندان مهابادی، منتقد مطرح ادبیات داستانی، طی یک سخن رانی در فستیوال ادبی گلاویژ رمان آخرین انار دنیا را تحسین کرده است و در این باره گفته است: وقتی خواننده ای آخرین صفحه ی یک رمان را به پایان می برد و کتاب را می بندد، یک حس کلی، یک حس غالب، ذهن و دلش را به خود مشغول می کند. من نیز وقتی آخرین صفحه ی رمان آخرین انار دنیا را خواندم به نظرم رسید که در کل فضای حاکم بر آن، یک حس سرگشتگی و تباهی موج می زند. تباه شدن انسان به اصطلاح جهان سومی در شرایط کنونی جهان.

منابع:دانشنامه ی ویکی پدیا
رمان آخرین انار دنیا/ ترجمه ی آرش سنجابی/ انتشارات افراز
وب سایت شمس لنگرودی
خبرگزاری های ایسنا و ایبنا
برخی از وبلاگ های شخصی کُردی